"Một người Bà la môn có thể đụng tới con trâu mà không
bị ô uế, nhưng nếu người ấy đụng nhầm Svastika là ông ta phải về sám hối
cả hai ba tuần lễ..."
Đường xưa mây trắng
Theo gót chân Bụt
Thích Nhất Hạnh
Lá Bối Xuất Bản lần 2, 1992, San Jose, Cali, USA
Lá Bối Xuất Bản lần 2, 1992, San Jose, Cali, USA
Chương 3
Mớ cỏ Kusa.
Tối hôm đó trước khi đi ngủ, Svastika ngồi
trước gốc tre ôn lại những gì đã xảy ra trong thời gian mấy tháng được gặp
Bụt trong rừng để chiều mai kể lại cho thầy Ananda và chú Rahula nghe. Chú
có cảm tưởng chú không có chuyện gì nhiều để kể. Hồi đó chú mười một tuổi.
Mẹ chú vừa mất, chú phải chăm sóc ba đứa em. Em gái út của chú là bé Bhima
chỉ đựơc có mấy tháng, Bhima không có sữa uống. Hồi đó Svastika đã được
ông Rambhul trong xóm giao cho công việc chăn trâu. Hồi đó đàn trâu chỉ có
bốn con và một con trâu nghé. Mỗi ngày Svastika đã lén vắt sữa trâu cho em
uống. Nó chăm sóc bầy trâu rất cẩn thận vì biết rằng nếu nó không được giữ
trâu cho ông Rambhul thì các em nó sẽ đói. Từ ngày ba nó mất, căn nhà chưa
lợp lại lần nào. Mái tranh đã nát, hễ trời mưa lớn là nhà dột, và thằng
Rupka phải đi lấy mấy cái chậu sành đã mẻ ngoài hiên vào để hứng nước dột.
Bé Bala mới có sáu tuổi mà đã phải học nấu cơm, ẵm em và đi nhặt củi ngoài
rừng. Có khi nó phải ẵm em ra rừng, để vừa giữ em vừa nhặt củi. Còn nhỏ
tuổi nhưng bé Bala đã biết nhồi bột làm bánh Chappati cho cả nhà. Mấy anh
em ít khi có đủ tiền để mua bột cà – ri. Có khi lùa trâu về chuồng, đi
ngang qua nhà bếp ông Rambhul nghe mùi cà ri bốc lên thơm lừng, Svastika
chảy cả nước miếng. Từ ngỳa ba chúng nó mất ít có khi nào chúng nó được ăn
bánh chappati cuốn hoặc chấm trong nước ca ri nấu thịt đâu. Áo quàn của
đứa nào cũng tơi tả. Svastika chỉ vận có một cái xà rông khi đi chăn trâu.
Hôm nào trời lạnh lắm nó mới quấn thêm tam vải màu nâu lên người. Tấm vải
đã bạc màu và mốc thếch nhưng nó quý lắm, Svastika phải tìm những nơi có
đủ cỏ cho trâu ăn. Nó biết hễ trâu tới nhà mà bụng còn lép là nó sẽ bị ông
Ramhul đánh mắng. Một buổi ciều lùa trâu về, Svastika phải gánh theo một
gánh cỏ tươi để cho trâu ăn. Đàn trâu ăn cỏ suốt đêm. Vào những hôm có
nhiều muỗi, Svastika còn phải đốt lửa in khói để đuổi muỗi cho trâu trước
khi ra về. Ông Rambhul trả lương cho nó bằng bạo, bột mì và muối, cứ ba
hôm một lần. Có hôm đi chăn trâu về, Svastika đem đươc về cho Bala vài ba
con cá mà nó câu được ở bờ rông Neranjara.
Một buổi chều sau khi đã tắm xong cho trâu
và đã cắt cỏ được đầy gánh, Svastika định vào rừng ngồi chơi một lát trước
khi lùa trâu về chuồng. Để bầy trâu ăn ở cửa rừng. Svastika đi tìm một gốc
cây để ngồi tựa lưng. Bỗng dưng nó thấy một người đang ngồi yên lặng dưới
gốc một cây pippala thật lớn về phía trước, cách nó chừng hai chục sải
tay. Svastika ngạc nhiên đứng lại nhìn. Nó chưa bao giờ thấy có ai ngồi
đẹp như vậy. Người ấy ngồi lưng rất thẳng, chân xếp tréo vào nhau, dáng
vững chải và hùng mạnh. Mắt người ấy như là đang nhắm lại, và hai tay
người ấy đang vào nhau đặt thoải mái phía giữa. Người ấy ăn mặc rất giản
dị: một tấm vải màu vàng nhạt một đầu quấn phía dưới và một đầu phủ lên
vai. Toàn thân người ấy tỏa chiếu một cái gì vừa thanh thoát, vừa trầm
hùng và vừa an bình. Chỉ cần nhìn người ấy người ta cũng đã cảm thấy khỏe
khoắn trong mình. Tự nhiên Svastika cảm thấy một thứ tình cảm nẩy sinh
trong nó và làm rung động trái tim nó. Nó không hiểu tại sao nó có cảm
tình ngay với một người khi mà nó cũng chưa biết người đó là ai. Nó đứng
trân trân nhìn ngắm người ấy một hồi lâu, không dám cử động.
Một lát sau người ấy mở mắt. Nhưng người
ấy vẫn không trông thấy Svastika. Người ấy dao động thân thể, rồi tháo
chân ra để xoa bóp. Rồi người ấy từ từ đứng dậy và bắt đầu đi từng bước
chầm chầm. Vì đi về phía bên kia cho nên người ấy vẫn chưa thấy được em bé
chăn trâu. Svastika vẫn đứng lặng yên nhìn người ấy đi những bước chân
vững chãi, trầm lặng và nhẹ nhàng trên lối mòn của khu rừng. Đi được bảy
tám bước người ấy quay trở lại, và người ấy nhận ra sự có mặt của
Svastika.
Thấy em bé, người ấy mỉm cười. Nụ cười
thật hiền hậu và bao dung. Chưa bao giờ Svastika thấy ai cười với mình như
thế. Như bị một sức hút lôi kéo, Svastika chạy về phía người ấy. Nhưng khi
còn cách người ấy chừng bốn bước, Svastika ngừng lại. Nó nhớ là nó không
được quyền đụng chạm vào những người thuộc giai cấp trên.
Svastika thuộc về giới ngoại cấp, nghĩa là
không thuộc giai cấp nào trong bốn giai cấp của xã hội cả. Nó đã từng nghe
ba nó nói rằng giai cấp Bà la môn (brahmana) là giai cấp cao quý nhất
trong xã hội. Những người trong giai cấp này phần lớn là những giáo sĩ
thông hiểu kinh Vệ Đà biết đọc kinh, biết cúng tế, có thể tiếp xúcvới thần
linh. Khi Phạm Thiên tạo ra loài người thì Bà la môn được sinh ra từ miệng
Ngài. Những người thuộc giai cấp Sát đế lợi (Ksatriya) là những người có
quyền bính chính trị và quân sự, họ đã được sinh ra từ hai tay của Phạm
Thiên. Những người thuộc giai cấp Phệ xà (Vaisya) là những người trong
giới buôn bán, trồng tỉa, chăn nuôi và tiểu công nghệ, họ đã được sinh ra
từ bắp đùi của Phạm Thiên. Còn những người thuộc giai cấp Thủ đà (sudra)
là những người đã sinh ra từ hai bàn chân của Phạm Thiên. Họ thuộc về giai
cấp nghèo nhất, phải làm những nghề cực nhọc mà người trong ba giai cấp
trên không làm. Giai cấp ấy là giai cấp thấp nhất rồi mà gia đình Svastika
lại thuộc vào một tình trạng thấp kém hơn nữa. Gia đình Svastika ở vào
hạng ngoại cấp, nghĩa là không thuộc vào giai cấp nào cả. Nhưng người như
Svastika phải làm nhà ở một khu riêng biệt bên ngoài làng. Nghề nghiệp của
họ chỉ là những nghề nghiệp thấp kém như đổ phân, đắp đường, nuôi heo, giữ
trâu, cày ruộng. Ai sinh ra ở giai cấp nào thì phải chấp nhận hoàn cảnh
của mình. Thần linh đã dạy như vạy và kinh điển cũng dạy như vậy.
Những người thuộc giới ngoại cấp như
Svastika mà nếu lỡ lầm đụng phải một người thuộc giai cấp cao thì có thể
bị trừng phạt nặng. Trong làng Uruvela đã có người bị đánh bầm tím thân
thể vì đã lỡ tay đụng nhầm một người Bà la môn. Lỡ tay đụng phải một người
Bà la môn hay một người Sác đế lợi tức là làm ô nhiễm người ấy, và người
ấy phải về ăn chay, nằm đất và sám hối nhiều tuần lễ mới được trong sạch
trở lại. Mỗi khi lùa trâu về chuồng, Svastika phải cẩn thận lắm. Nó không
bao giờ dám tới gần một người nào trong cái xã hội cao quý, dù trên đường
đi hay là trong sân nhà ông Rambhul. Nhiều lúc Svastika thấy con trâu còn
có may mắn hơn mình. Một người Bà la môn có thể đụng tới con trâu mà không
bị ô uế, nhưng nếu người ấy đụng nhầm Svastika là ông ta phải về sám hối
cả hai ba tuần lễ. Dù mình không đụng người ta mà người ta đụng nhầm minh
thì mình cũng có thể bị đánh đập tàn nhẫn.
Hiện đứng trước Svastika là một người thật
dễ thương nhưng theo kiểu cách của người đó thì chắc chắn ông ta không
phải là người cùng đẳng cấp với Svastika rồi. Nụ cười ông ấy hiền hậu như
thế và cái nhìn của người ấy bao dung như thế thì chắc hẳn người ấy sẽ
chẳng nở đánh đập Svastika đâu, dù Svastika có lỡ đụng nhầm. Nhưng
Svastika nghĩ rằng nếu lỡ đụng nhầm người ấy thì sẽ làm người ấy ô nhiễm,
tội nghiệp. Cho nên nó vội ngừng lại khi khoảng cách giữa hai người chỉ
còn ba bước. Thấy Svastika không bước tới, người ấy lại bước gần Svastika.
Svastika tự khắc lui một bước, để tránh sự đụng chạm. Nhưng người ấy nhanh
nhẹn lắm. Chỉ trong một chớp mắt ông ta đã tóm được Svastika. Tay trái
người ấy ôm ngang vai Svastika còn tay phải người ấy xoa lên đầu nó.
Svastika đứng yên, ngoài má nó, chưa có ai xoa đầu nó một cách âu yếm như
thế bao giờ. Tuy nhiên nó vẫn còn sợ
- Em đừng sợ người ấy nói, giọng nhỏ nhẹ
và thân mật.
Svastika rất yên tâm khi nghe người ấy
nói. Nó ngửng đầu lên thì lại gặp cái nhìn bao dung và nụ cười hiền hậu
của người ấy. Ngập ngừng một lát nó nói:
- Chú dễ thương lắm
Người ấy lấy tay nâng cằm nó lên và nhìn
vào mắt nó:
- Em cũng dễ thương lắm. Nhà em ở gần đây
phải không?
Svastika không trả lời. Nó nắm lấy bàn tay
trái của người đó trong hai bàn tay của nó. Nó hỏi cái câu hỏi đang nằm
trong đầu nó:
- Con nắm tay chú như thế này thì chú bị ô
nhiễm rồi phải không?
Người ấy cười và lắc đầu:
- Không đâu, em. Em là con người, tôi cũng
là con người. Em không làm ô nhiễm tôi đâu. Đừng có nghe lời người ta nói.
Người ấy cầm tay Svastika đi ra phía cửa
rừng. Đàn trâu của Svastika còn đó. Gánh ỏ tươi của Svastika cũng còn đó.
Người ấy nhìn Svastika hỏi:
- Em chăn những con trâu này phải không?
Và đây là gánh cỏ mà em đã cắt cho trâu ăn, phải không? Em tên là gì? Nhà
ở gần đây không?
Svastika lễ phép thưa:
- Dạ đây là trâu của con chăn. Bốn con này
và con nghé này nữa. Đây là cỏ của con mới cắt. Con tên là Svastika. Nhà
con bên kia sông, ở cuối làng Uruvela. Thưa chú, còn chú tên gì, và nhà
chú ở đâu, chú nói cho con nghe được không?
Người ấy ôn tồn đáp:
- Được chứ. Chú tên là Siddhatta. Nhà chú
ở xa lắm. Hiện giờ chú ở tạm trong rừng này.
- Chú là sa môn, phải không?
Người ấy gật đầu. Svastika biết rằng sa
môn là những người tu, thường hay cư trú trong núi.
Hai người mới quen nhau, mới trao đổi với
nhau có vài câu chuyện mà Svastika đã có cảm tưởng là mình đã rất thân với
người bạn mới này.
Trong làng Uruvela, nó chưa thấy có ai đối
xử với nó một cách thân ái như thế hay nói chuyện với nó một cách ôn tồn
như thế. Nó cảm thấy một niềm hạnh phúc dâng lên trong lòng. Nó muốn bày
tỏ nỗi hân hoan của nó. Nó nghĩ giá nó có một cái gì để làm quà tặng cho
người này thì hay biết bao. Trong túi nó không có một đồng tiền, cũng
không có một cục đường phèn, biết lấy gì làm quà tặng. Nhưng Svastika có
can đảm nói ra những gì mình đang nghĩ.
- Thưa chú, con muốn tặng chú một món quà,
nhưng con không có gì trong người con hết.
Siddhatta nhìn Svastika rồi mỉm cười nói:
- Có chứ, em có một thứ mà nếu em làm quà
cho tôi thì tôi thích lắm.
Svastika ngơ ngác:
- Con có gì đâu?
Siddhatta chỉ gánh cỏ:
- Cỏ của em cắt cho trâu ăn mềm và thơm
lắm. Nếu em cho tôi vài nắm để tôi trải dưới gốc cây làm nệm ngồi thì tôi
sẽ sung sướng biết bao.
Mắt Svastika sáng lên. Nó chạy tới gánh
cỏ, cúi xuống ôm lấy một ôm đầy trong hai vòng tay nhỏ. Rồi nó trử về dâng
ôm cỏ cho Siddhatta:
- Cỏ Kusa này con mới cắt bên bờ sông. Con
xin biếu chú. Lát nữa con sẽ ra bờ sông cắt thêm cho đầy gánh.
Siddhatta chắp tay cung kính nhận bó cỏ từ
tay em bé. Ông nói:
- Em rất dễ thương, tôi cám ơn em. Thôi
bây giờ em ra bờ sông cắt cỏ thêm cho đầy gánh đi, rồi về kẻo muộn. Chiều
mai nếu có dịp em ghé vào rừng thăm tôi nhé.
Bé Svastika cúi đầu chào. Nó đứng đợi cho
Siddhatta ôm bó cỏ đi khuất vào rừng rồi mới tới gỡ lưỡi liềm gài trên
chiếc đòn xóc đặt nghiêng trên gánh xỏ và bước ra phía bờ sông.
Nó thấy ấm áp trong lòng. Trời đầu mùa Hạ,
cỏ Kusa còn non và lưỡi liềm của Svastika còn sắt nên cắt rất ngọt. Chẳng
mấy chốc mà Svastika đã cắt được đầy một ôm lớn.
Svastika lùa trâu về. Sông Neranjara có
một khúc rất cạn gần đó, Svastika cho trâu lội qua khúc ấy. Con nghé con
còn lưu luyến đám cỏ non bên bờ sông, Svastika phải tới lùa nó chạy theo
đàn trâu. Gánh cỏ trên vai không có gì là nặng, Svastika lội qua sông cùng
một lượt với bầy trâu.
(còn tiếp)
0 Kommentare:
Post a Comment